strzałka - idź do góry strony

Treść rodzi się z formy. Kilka słów o "Robotnikach" Eugeniusza Wańka

W ostatnich dniach dobiegła końca prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie wystawa zatytułowana „IDZIE MŁODOŚĆ! I Grupa Krakowska” obrazująca dorobek artystyczny tego wyjątkowego, acz krótkotrwałego, bo trwającego pięć lat zjawiska polskiej awangardy. Wystawa obejmująca swym zakresem malarstwo, rzeźbę, rysunek, grafikę i projekty scenograficzne wcześniej eksponowana była w Muzeum Narodowym we Wrocławiu w 2018 roku, gdzie funkcjonowała pod nieco innym tytułem  „Grupa Krakowska 19321937” . Organizatorzy wystaw, zarówno w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, jak i w Krakowie, konstruowali scenariusze muzealnych pokazów także na bazie kolekcji Działu Sztuki Muzeum w Chorzowie, które użyczyło obu instytucjom kilka prac ze swoich zasobów. W ramach tego wypożyczenia udostępniono obu placówkom rysunki (Murarze, 1929 oraz Kopaczki, ok. 1935) i obraz (Robotnicy, ok. 1936) autorstwa Eugeniusza Wańka (19062009), a ponadto rysunek (Skład węgla, ok. 19321933) Bolesława Stawińskiego (19081983).

W tym miejscu należy zauważyć, że dokonując wartościowana zbiorów Działu Sztuki chorzowskiego Muzeum warto zwrócić uwagę na wchodzące w ich obręb dzieła członków „Grupy Krakowskiej”, skupiającej twórców, którzy wiązali nowatorską postawę artystyczną ze szczególnym uwrażliwieniem na kwestie społeczne. Charakteryzujący się pluralizmem profil artystyczny Grupy członkowie tego stowarzyszenia definiowali w oparciu o język sztuki awangardowej pierwszych dekad XX wieku. W poszukiwaniach formalnych sięgali oni po elementy kubizmu i konstruktywizmu, ale oddziaływał na nich również koloryzm i ekspresjonizm. Intencjonalnie poruszaną przez członków ugrupowania tematyką była praca, codzienna egzystencja „klasy robotniczej”, wydarzenia o charakterze społecznym czy politycznym.

Zbiory chorzowskie umożliwiają głębsze poznanie dorobku Eugeniusza Wańka i wskazują na zainteresowania artysty codziennością w różnych jej aspektach, a zwłaszcza człowiekiem i etosem jego pracy, co zyskało w twórczości tego plastyka indywidualny wyraz (zestaw obrazów, rysunków i grafik powstałych w latach 19291936). Artysta ten jeszcze w czasie studiów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych związał się z „Grupą Krakowską”, ale jego udział w ugrupowaniu miał charakter efemeryczny; interesowała go głównie ze względu na nowoczesny program artystyczny. Waniek wziął udział tylko w jednej, ale znaczącej wystawie Grupy, zorganizowanej z inicjatywy Leona Chwistka, w maju 1934 roku w Krzemieńcu, w sali tamtejszego liceum. Pod koniec tego roku występuje jednak z Grupy nie zgadzając się z upolitycznieniem i radykalnymi poglądami głoszonymi przez wielu jej członków. Pomimo rozstania się z „Grupą Krakowską” w jego malarstwie, a zwłaszcza w rysunkach i grafikach z lat 30. XX wieku, wyraźnie widać znak wrażliwości społecznej.

Jak pisała o pracach przedstawicieli krakowskiego stowarzyszenia Joanna Pollakówna: „język pokubistyczny i dynamika futuryzmu czytelne są zarówno w kształtowaniu formy obrazów, jak i w sposobie zagospodarowania płócien gęstym, szczelnie wypełniającym kadr, wprowadzeniem wyraźnych ukierunkowań dynamicznych”. W podobnym duchu, z silnym akcentem na plastyczny modelunek, Waniek realizuje drzeworyt zatytułowany Robotnicy, który, obok pięciu innych grafik, zaprezentował w 1934 roku na wystawie Sztuki Nowoczesnej „Grupy Krakowskiej” w krzemienieckim liceum. Drzeworyt ten stanie się pierwowzorem namalowanego parę lat później olejnego obrazu pod tym samym tytułem, należącego do zbiorów Muzeum w Chorzowie.

 

waniek-robotnicy

 (Eugeniusz Waniek, Robotnicy, 1936/1940, olej. Fot. T. Szemalikowski  Źródło: zbiory Muzeum w Chorzowie)

Robotnicy to ciekawie rozwiązany obraz, nacechowany dbałością o geometryczny podział kompozycji wyodrębnionymi strefami form i kolorów oraz układaniem ich w przestrzenne rytmy; w dolnej strefie płótna, włączony do pierwszego planu, rozciąga się podparty przęsłami wiadukt, przez który przechodzi dwóch sylwetowo ujętych mężczyzn, prawdopodobnie robotników z pobliskiej fabryki. Waniek rejestrował epizody z życia ubogich warstw społecznych czyniąc aktorami swoich prac graficznych i akwarel między innymi murarzy czy pracujące w polu kobiety (Kopaczki) oraz często portretowane szwaczki, wykorzystując następnie te motywy w swoim malarstwie olejnym.

W muzealnym zbiorze ulokowana jest także grupa trzydziestu obrazów i rysunków Bolesława Stawińskiego pochodzących z lat 19321972. Stawiński czynnie uczestniczył w życiu artystycznym „Grupy Krakowskiej” biorąc udział w dwóch jej ważnych programowo przedsięwzięciach wystawienniczych, które miały miejsce we Lwowie w 1933 roku („Wystawa dzieł sztuki. Grupa Krakowska pozostająca pod patronatem prof. dr. Leona Chwistka”, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych) oraz w Krakowie dwa lata później („Wystawa Sztuki Nowoczesnej Grupy Krakowskiej”, Dom Plastyków). Wymowa jego prac pochodzących z lat trzydziestych jest w miarę jednorodna, z silnie przewijającą się problematyką społeczną tych czasów. Powojenne dzieła tego artysty, znajdujące w Muzeum w Chorzowie, koncentrują się natomiast na zagadnieniach pracy/produkcji, uwzględniając w tym zakresie głównie chorzowski przemysł oraz obrazują ówczesny stan śląskich miast. W realizacjach tych, nie tylko z powodu tematu czy konwencji, będzie się przebijało echo różnych socrealnych koncepcji tamtych lat.

Marek Meschnik
DZIAŁ SZTUKI MUZEUM W CHORZOWIE

ponadto w dziale: Artykuły

korzystanie ze strony oznacza zgodę na pliki cookies - więcej informacji: pollityka prywatności
akceptuję