strzałka - idź do góry strony

Medal ślubny arcyksiężnej Marii Krystyny i księcia sasko—cieszyńskiego Alberta

W zbiorach Działu Numizmatyki i Medalierstwa znajduje się srebrny medal ślubny arcyksiężnej Marii Krystyny oraz księcia saskocieszyńskiego Alberta z 1766 roku, osób związanych zarówno z historia Śląska, jak i Polski. Osoby te połączyła wielka miłość i miały możliwość, co było w owych czasach w sferach królewskich i cesarskich wręcz ewenementem, zawrzeć związek małżeński z miłości.

Maria Krystyna to piąte z szesnaściorga dzieci cesarzowej Marii Teresy i Franciszka Lotaryńskiego. Urodzona 13 V 1842 r. była najukochańszą córką cesarzowej. Faworyzowanie przez matkę spowodowało, że nie była zbytnio lubiana przez siostry i braci. Od swego rodzeństwa niczym specjalnie się nie odróżniała, a przyczyn jej specjalnego traktowania przez matkę upatrywać należy w jej dacie urodzenia. Przyszła bowiem na świat w dniu urodzin Marii Teresy. Maria Krystyna otrzymała staranne wykształcenie. Lubiła języki i mówiła płynnie po francusku i włosku a także częściowo po angielsku. Już od najmłodszych lat lubiła rysunek i malarstwo, wspaniale rysowała.

Albert (Albrecht) Kazimierz, królewicz polski i książę saski urodził się 11 VII 1738 r. jako czwarty syn (dwunasty z czternaściorga dzieci) Augusta III i Marii Józefy Habsburg, córki cesarza Józefa I. Przez rodziców przeznaczony był do stanu duchownego i otrzymał odpowiednie po temu wykształcenie. W 1759 r., w czasie wojny siedmioletniej, wstąpił do armii austriackiej. W styczniu 1760 r. wraz ze swoim młodszym bratem Klemensem przybył do Wiednia – prosto z pola walki z toczącej się z Prusami wojny  by zaprezentować się na dworze cesarskim. Po oficjalnym przyjęciu obaj bracia zaproszeni zostali na koncert do prywatnych apartamentów cesarzowej. Na koncercie tym występowały również dwie arcyksiężniczki – Maria Anna i Maria Krystyna. Wydaje się, że Albert zakochał się w Marii Krystynie od pierwszego wejrzenia. Następnego dnia mieli okazję spotkać się bezpośrednio podczas kuligu zorganizowanego na trasie z Hofburga do Schönbrun, kiedy to Maria Krystyna została przydzielona Albertowi jako towarzyszka. Po opuszczeniu Wiednia przez następne lata Albert nadal brał czynny udział w wojnie siedmioletniej, by w 1763 r. uzyskać stopień generała artylerii i dowódcze stanowisko na Węgrzech. W grudniu 1763 r. przybył ponownie do Wiednia by złożyć kondolencje w związku ze śmiercią Izabeli Parmeńskiej, żony przyszłego cesarz Józefa II. Szybko jednak powrócił do Drezna w związku ze śmiercią ojca, elektora saskiego i króla Polski Augusta III. Wiosną następnego roku ponownie odwiedził Wiedeń i spotkał się z Marią Krystyną. Na krótki czas odkomenderowany do Preszburga  dzisiejszej Bratysławy  powrócił następnie by pełnić służbę w Wiedniu.

Miłość Alberta do Marii Krystyny była odwzajemniona. Przy czym o całej sprawie poinformowana była również cesarzowa Maria Teresa, która związek ten po cichu popierała. Dla swej najukochańszej córki była w stanie się zgodzić nawet na ślub z miłości, co w innych przypadkach było absolutnie niemożliwe (Cesarzowa szukała partnerów dla swych córek wyłącznie z punku widzenia interesów monarchii). Miłość młodych utrzymywana była jednak w tajemnicy przed cesarzem Franciszkiem Lotaryńskim, bowiem znalazł on już przyszłego męża dla Marii Krystyny w osobie syna swej siostry. Sprawa nieoczekiwanie sama się rozwiązała, gdy podczas uroczystości weselnych arcyksięcia Leopolda z infantką hiszpańską Marią Ludwiką w 1765 r. w Insbrucku, nagle zmarł cesarz Franciszek Lotaryński. Z powodu żałoby ze ślubem trzeba było rok poczekać. Przygotowania jednak już się rozpoczęły. Starszy brat Alberta, elektor saski Ksawery, oficjalnie poprosił w imieniu ks. Alberta o rękę Marii Krystyny – a Maria Teresa z przyjemnością wyraziła zgodę na ten związek. Zadbała również by młoda para mogła w przyszłości prowadzić iście książęce życie. Między innymi odkupiła od swego syna Józefa II księstwo cieszyńskie i przekazała je Marii Krystynie i Albertowi jako niedzielne dziedziczne lenno. Jeszcze przed ślubem Albert został mianowany przez cesarzową marszałkiem polnym i namiestnikiem na Węgrzech z siedzibą w ówczesnej stolicy Węgier, Preszburgu.

(Medal ślubny arcyksiężnej Marii Krystyny i księcia sasko—cieszyńskiego Alberta — Źródło: zbiory Muzeum w Chorzowie)
Ślub młodej pary odbył się na zamku Marchfeld w Dolnej Austrii 9 kwietnia 1766 r. Z tej okazji wybite zostały 2 rodzaje medali. W zbiorach Muzeum w Chorzowie znajduje się srebrny medal o średnicy 26,3 mm i wadze 6,54 g (1/4 talara). Na awersie przedstawione są popiersia Marii Krystyny i Alberta zwrócone do siebie. U góry łaciński napis z imionami nowożeńców, M.CHRISTINA.AVST.ALBERT.SAXON u dołu napis SPONSI  ZAŚLUBIENI. Na rewersie mamy dwa drzewa palmowe z herbami Austrii oraz Saksonii, między którymi znajduje się amor z pochodnią. Po bokach łaciński napis: QUO VOTA TRAHVNT  DOKĄD PRZYRZECZENIA PROWADZĄ  u dołu w odcinku napis: CONIVCTI D IX APRILI / MDCCLXVI  POŁĄCZENI DNIA 9 KWIETNIA 1766.   

Medale te wybijane były w różnej wadze i wielkości oraz z różnych materiałów  cyny, srebra i złota. Znane są złote medale o wadze 3 i 10 dukatów oraz srebrne o wadze talara oraz ¼ talara. Medal nie jest sygnowany, ale jego autorem jest pochodzący z Czech Anton Franz Wiedemann, rytownik stempli w mennicy wiedeńskiej. Był on w swoim czasie najbardziej wziętym medalierem wiedeńskiego dworu cesarskiego.

Na Węgrzech małżonkowie spędzili 15 lat. W 1780 r. Albert został namiestnikiem Niderlandów Austriackich, gdzie małżonkowie przebywali przez następnych 10 lat. W 1790 r., w związku z wybuchem powstania antyhabsburskiego, musieli opuścić Belgię. Wtedy Albert zaczął myśleć o osiedleniu się w Cieszynie. Przygotowywano plany na przebudowę cieszyńskiego zamku.

W 1798 r. Maria Krystyna umarła, a Albert zrezygnował z przeniesienia się do Cieszyna. Resztkę życia spędził w Wiedniu, gdzie gromadził swoją kolekcję sztuki i zarządzał dobrami na Węgrzech i w księstwie cieszyńskim. Swej ukochanej żonie ufundował monumentalny marmurowy nagrobekpomnik w kościele Augustianów w Wiedniu. Jego autorem był włoski rzeźbiarz Antonio Canova. Rzeźba przedstawia piramidę, do której zmierza orszak żałobny. Canova pracował nad pomnikiem przez 7 lat a jego koszt opiewał na zawrotną sumę 85 000 złotych.

Choć Albert pojawił się w Cieszynie pierwszy raz dopiero w 1805 r., a Maria Krystyna nigdy go nie odwiedziła, książę przyczynił się niezmiernie do rozwoju gospodarczego księstwa cieszyńskiego. Za jego sprawą w 1772 r. otwarto w Ustroniu pierwszy zakład przemysłowy na Śląsku Cieszyńskim, wykorzystując odkryte w pobliżu złoża rud oraz drewno z beskidzkich lasów. Po wielkim pożarze miasta w 1789 r. Maria Krystyna oraz Albert przeznaczyli na jego odbudowę spore sumy pieniędzy. W związku z upadkiem szeregu rodzin szlacheckich po wojnach napoleońskich Albert zaczął skupować zadłużone majątki, tak iż w 1812 r. większa część księstwa znalazła się w jego rękach, a Komora Cieszyńska stała się największym posiadaczem ziemskim na terenie księstwa.

Zaznaczyć należy, że książę był również kandydatem konfederatów barskich na tron Polski. Jednak bez zgody Marii Teresy, a przede wszystkim swego szwagra Józefa, nie czynił w tym kierunku żadnych starań.

Książę sasko-cieszyński Albert zmarł w 1822 r. w Wiedniu w wieku 83 lat. Pochowany został w krypcie kapucynów. Pozostały po nim słynne Albertina, kolekcja licząca około 50 tys. rysunków, akwarel i akwafort oraz ponad 1,5 miliona rycin (w tym 145 prac Dürera).

Józef Dembiniok
DZIAŁ NUMIZMATYKI I MEDALIERSTWA MUZEUM W CHORZOWIE

ponadto w dziale: Artykuły

korzystanie ze strony oznacza zgodę na pliki cookies - więcej informacji: pollityka prywatności
akceptuję